sábado, 14 de agosto de 2010

O VALADOURO

O VALADOURO (Óleo 100 x 75)

Conta a lenda que a terra que chamamos Valadouro, -auga moura ou refuxio dun deus solar, se mergullamos na etimología- fora en tempos un lago ou un mar que devecía por seguir o seu camiño desde as fontes do Xistral ata o mar libre de Fazouro, e que vendo que tal non conseguía, rebentóu un contén que había preto da ribeira xusto no lugar da Rabia -que foi por iso así chamada-, e marchou rabeando do Valadouro. A auga encontróuse coa auga, e xuntáronse a doce e a salgada no horizonte, onde o carro solar xungue os seus bois para sulcar o ceo ata os Penidos -hai dous: o Penido Vello e o Penido Novo, que son na ribeira de contra arriba, en San Tomé- e meterse entre os dous: na quente vulva, a correr o frío da noite, para asomar de novo por Fazouro; e tras facer unha parada na Frouseira, por considerar en Todamira as ruínas da que fora casa alta de don Pedro Pardo, continuar a súa doazón de vida e fertilidade sobre o val, sen deixar de espellarse no río, hoxe tan asombrado de amieiros e de freixos; e seguindo o camiño das fragas, -lar de acibros, e esvedros, carballos e avelaneiras-, mergullar outra volta na galla dos Penidos, onde o esperan a Fraga das Lerias, por un lado, e polo outro, a Furna, coas súas pedras glaciares e os seus risos de augas moitas.

Na súa paseata puntual e inevitable, o sol, discreto e silandeiro, ve moito máis do que se deixa ver; pois sabéndose en terras nortesías, pouco dadas aos excesos, vai a modo e calculando ben os pasos, quer disimulado nos nubeiros, quer montado na sela do nordés, para elevarse e evitar unha directa exposición. Que o sol do norte está para o que está; para dar luz -sen afogar-. Moderación e boa prensa. O que queira torrarse, xa se pode ir descolgando polo meridiano. Que aquí son as caras brancas e as colleitas no seu tempo, se cadra un pouco tardías, e non por iso menos gorentosas.

Atravesa Moucide e Budián, onde o mar deitóu pedras xigantescas, ata A Laxe. Por aquí aínda voaba, non hai moito, un corvo branco. Nas planuras de Bacói e Carballido tamén abundan as pedras, moitas delas talladas no barroco das igrexas e das casas grandes, que en Adelán daban pousada aos peregrinos, igual que en Ferreira.

Entre a Frouseira e o Castro -xa estamos en Mor, e na Seara do Alfóz- eran as cabalgadas do Mariscal e do Mudarra que o prendeu. Por aquí tamén andiveron os franceses, e aínda algún nos ficóu para a labranza. Despóis o sol colle para Lagoa e Santa Cruz: a unha encostada no Pereiro, O Cadramón e as Oiras, e a outra en Recaré, San Tomé e Vilacampa, onde os pazos e igrexas, por mor das alturas, deixan paso a unha vella parentela de dolmes, pedras chantadas e refuxios doutros tempos, alá cando os animais falaban e os homes eran gandeiros e cesteiros e as mulleres batían no liño e atizaban os fornos onde se fundía o mineral ou se cocía o barro para as cuncas. Aquelas xentes baixarían, digo eu, ao val, tardíamente, a medida que as augas se fosen retirando, e mudarían de cazadores e pastores en agricultores, asentándose os máis na ribeira, onde é hoxe o Concello de Alfóz, aproveitando os coutos para castros -Castrodouro, Budián, Santa Cruz, Recaré, San Tomé-, e deixando as grandas para o corzo, o cocho bravo e a caza menor.

As turbas e o ferro do Buio, os grafitos e os seixos das celosas cordilleiras que gardan o Valadouro, xunto cos multiformes granitos e lousas, fornecerían materiais indispensables para a civilización, tornando a cara agreste do país nunha paisaxe soberana e limpa, onde os propios deuses terían a gala de levantar a súa morada.

O que vaia hoxe polo Valadouro, en procura dese mar interior que se perdeu, que leve bon compango e mellor mapa, e no peto de arriba, o do corazón, a estampa do santo máis milagreiro. Pois a pouco que o bafo do río -dos mil ríos- se levante coa alborada, xa non hai salvación para o viaxeiro. Comezará a dar voltas en procura do camiño certo, e saberá que a terra é toda ela camiños; e tocado pola gracia da experiencia, xa non poderá sair deles.

Ese é un dos misterios do Grial. O premio que a vida reserva para os máis audaces.

Texto de Manuel Lourenzo (O Valadouro)
Director de teatro e escritor, Premio Nacional de Literatura Dramatica 1997
e outros máis de trinta galardóns