jueves, 16 de septiembre de 2010

O SOÑO AZUL



(Óleo 81 X 65)

A pomba levoume polo ar… ollei o camiño de Centeás, a Fonte de Río, Cao, Albite, Valado…, nunha reviravolta voei por enriba dos loureiros e fun pousar nunha pola do carballo, e vin os nenos xogando á randea, voltei a voar e pasei o cabanote, a pomba levoume cara a Rozadeixo e voando entre as avelaneiras e carballos do souto de Lobeira fun ás Laranxeiras, por enriba de cerdeiras, prados verdes e campos amarelos de trigo e centeo. A pomba, despóis de facer unha parada no máis alto da casa, colleu o voo e foi pousar na pedra do Coto, onde escoitamos as voces da xente e o abaneo das follas do carballo. Dende alí, por entre as casas, víase o río da Veiga que, asombrado de bidueiras, pasaba en Gatoi. Ao lonxe enxergamos Cabanela, a ponte de Pormaio, Cernadela, Gradaille, O Rego, A Veiga… Máis preto, víase a barbería e a escola de Dna. Mercedes…

A casa, con grandes ollos azuis, que son as xanelas, por onde recibe o primeiro sol do día… tén entre elas unha que está sempre á sombra, é a que dá ao cuarto onde vimos a primeira luz… A entrada da casa é ampla, tén porta-poxigo e na pedra están as marcas desgastadas de tanto afiar as fouciñas que ían cortar o millán, de fronte está o pío de lavar e o cabanote da herba, tén o patín de pedra da solana, lugar de xogos infantís, o “escenario”, o sitio onde nos colocaban para facer aquelas fotos do album familiar nas que se “posaba” para o fotógrafo cunha disposición entre hierática e desconfiada… Alí está o cabozo, alto, ben posto e orgulloso, inaccesible aos roedores pero tenro e agarimoso cos paxaros que facían alí os seus niños; era o lugar onde se gardaban as espigas de millo e as bolas de pan de toda a semana. A cabana de madeira, humilde e cuberta de palla sempre quente e gardadora do carro, dos arados, dos xugos, das cangas e dos gatos a raxeira do sol… Ao seu carón as cerdeiras, os limoeiros, a nogueira, pereiras e maciñeiras, os moitos carreiros e camiños feitos pola pegada humana e animal e os cómaros verdes e floridos de margaridas…

O reloxo da igrexa xa toca as nove do serán e o día vai esmorecendo; as pombas, lentamente, vanse recollendo ao faiado da casa para voltar a voar ao outro día…

Eu tiven un soño… soñéi que voaba nunha pomba… na Estivada.

A roda do andacamiños vai xirando


.

miércoles, 1 de septiembre de 2010

A ESCOLA DE DNA. MERCEDES

(Óleo 130 x 90)

Julia Minguillón pintóu no ano 1941 o seu cadro máis coñecido onde recrea unha escola rural de Vilanova de Lourenzá, “A Escola de Doloriñas”, nela aparecen os nenos ao redor da mestra. Eu fixen algo semellante coa “Escola de Dna. Mercedes”, pero ca diferenza de que eu tamén era un daqueles cativos, o resultado é un cadro “inxenuista” ao igual que inxenuos e humildes éramos todos aqueles nenos.

Dna. Mercedes Fernández López, nacera en Lanzós (Vilalba), viría para San Tomé en plena posguerra, aló polos anos corenta, destinada á “Escuela Nacional de Albite” -sempre me deu que pensar isto pois a escola estaba nas Laranxeiras– vivían con ela os seus pais D. Julián e Dna. Patrocinia e tamén Carme de Xaneiro, que lle facía as labouras da casa. A escola era unha construcción de pedra e de pranta cadrada con patín e escaleiras, tiña tres ventás e a porta da entrada, o cuarto era de táboas con algún burato polo que se podía ver o burro de Carme do Sabelo, que durmía no cortello que había debaixo, cinco ou seis mesas rectangulares cos seus buratos para os tinteiros, cadeiras de madeira, un armario onde había algún libro, a mesa da mestra; e nas paredes, algún santo e o retrato de Franco, os mapas de España e do mundo e o encerado, isto era todo o mobiliario.

Entrabamos polas mañáns con cadansúa pizarra e pizarro e formabamos os nenos á dereita e á esquerda as nenas, alí de pé, e no decurso dunha ou dúas horas, a mestra falábanos, rezabamos ou liamos algo en voz alta. Logo sentabamos ao redor das mesas, nenas e nenos todos mixturados. Dna. Mercedes sentaba na súa cadeira detrás da mesa e, cando faciamos algo de “feira”, tocábanos o timbre de campá para poñer orde… Ela padecía unha enfermidade crónica de ouvido e durmíase con frecuencia, así que cando tiñamos necesidades físicas había que saír fora, pero, previamente, tiñamos que erguer o dedo para pedírlle permiso e ás veces estabamos coa man erguida un bo anaco de tempo ata que espertaba, entón saiamos ás presas, cada un ao seu lugar favorito: o calexón de detrás do cabanón de Pardeiro, o camiño da Verdeal…

Coma tódolos nenos aprendín a táboa de multiplicar de rutina e cantándoa, ¡que pouco me gustaban as matemáticas! menos mal que estaba o meu curmán Emilio para resolver os “quebrados”, “problemas de cálculo” e outras operacións que xa non lembro.

Dna. Mercedes era agarimosa cos nenos, aínda que tiña enriba da mesa unha vara de cana. Os nenos podiamos falar galego –entre nós– con liberdade. Ás veces recitabanos poesías, moitas delas eran de “Santa Teresita del Niño Jesús”; falábanos de moral cristiá e rezabamos moito por “El Caudillo” e máis para que “los rojos no vuelvan”; os venres tocaba limpeza xeral, cantos patrioticos e saúdo á bandeira. Menos mal que, entre todos eses días, chegaba o xoves, era o día de “Libros Bonitos”, que consistía en ler libros, dos que había; lembro que un dos que máis me gustaba era “Corazón”, aquel neno italián que foi dos Apeninos aos Andes. Pero, sobre todo, gustábame o xoves de “Libros Bonitos” porque era o día de debuxar; lembro que tiña con Pepe de Blanco algo semellante a unha contenda por facer o mellor debuxo, entre outras cousas, debuxabamos moitos guerreiros musculosos e coas súas armaduras, pode que tivésemos algunha influenza das historietas do Jabato e do Capitán Trueno que nos deixaba Cesar; tamén das fazañas almogávares de Roger de Flor, que traían aqueles libros de “historia”.

Unha das lembranzas máis vivas da escola son os recreos: as nenas xogaban nun espazo reducido aos seus xogos, pero os nenos invadíamos os arredores, lembro aqueles partidos de fútbol, coa pelota pinchada, que xogabamos na estrada de terra e croios, púñamos de porterías unhas pedras e xogabamos con zocas, ás veces algunha voaba polo ar; as beiras e cunetas estaban completamente redondeadas. Cando, raramente, víamos algún coche que viña por Cernadela ou Pormaio, aínda tiñamos tempo de facer varias xogadas ata que pasaban, case sempre era un camión de madeira que ía para Frexulfe e que seguiamos ata Recaré. Tamén xogábamos aos “escapados” sen saber que eran os maquis; xogabamos tamén as orquestras, facían de palco da música unhas pedras grandes que había alí; Julio de Pedralba era o vocalista ou animador; o electricista instalador era Suso de Sidro, que artellaba o alumeado da festa con xonzas entrelazadas; Pedro da Casanova tocaba o acordeón cunha caixa baleira das gaseosas, tamén tíñamos a batería feita con latas e paus, a trompeta, o saxo, o contrabaixo… Outros días xogabamos aos “chóferes” e faciamos longas viaxes no Fiat Balilla que tiña Pardeiro no cabanón e que xa non andaba. Cando chovía xogabamos “as loitas” ao abrigo do cabanón. Outros xogos eran o guá, a buxaina, os andacamiños, os zancos, os estalotes ou milicroques, os lanzamentos de pedras, os tirafondas… ¡Que envexa tiña dos nenos de lonxe! ¡Canto xogaban polo camiño! A miña casa estaba moi perto da escola… ¡Canta imaxinación con tan poucos medios, en comparanza coa dos rapaces da Play Station!

Dna. Mercedes educou varias xeracións de alumnos dos que hoxe moitos son pais e avós. Vou relembrar os da “miña quinta”, escomenzando pola cabeceira de San Tomé e rematando polo fondal: Moncho de Casabella; Aurora, Pepe e Pedro do Navallo; Carmita, Juan, Manolito e Moncho do Casaldorrico; Julio e Celsa de Pedralba; Angelito e Ramiro de Esqueira, María de los Angeles dos Novás; José Ramón de Carballeira; Anita de Sixto; Isabel de Xusto; Paquita, Moncho e Carmiña de Puñín, Pepe do Xurucido; Luis da Casatellada; Suso de Sidro; Pablo; Pepe, Fina e Carmucha de Blanco; César; Amador de Carreiras; Evaristo e Santiago de Río; Pepe da Verdeal; Magdalena do Canedo; Manolo de Carme; da Estibada, Laura, Lito e Lelo; meus curmáns Quilito, Emilio e Alfonso; e meus Irmáns Mari Carme, Isabel e Toño. Tamén ían á escola, aínda que eran de Santa Cruz, Isabel de Urbano; Isabel do Rato; Carmiña de Vilar; Candito; Rogelio, María Elvira e Moncho da Veiga; Pedro, Lola e Manolo da Casanova; José, Concha e Lela de Cernadela.

Hai moitas máis lembranzas… hoxe fico con aquel arume das flores mesturado co po das tizas do encerado, a lembranza das primeiras letras naquela pizarra de lousa e a afirmación de que a infancia é a verdadeira patria das persoas.

A roda do andacamiños vai xirando
.